Pielgrzymowanie śladami św. Franciszka

Św. Franciszek z Asyżu należy do najbardziej rozpoznawalnych świętych w historii Kościoła. Jego postać kojarzy się przede wszystkim z malowniczym Asyżem, który co roku odwiedzają miliony pielgrzymów. Tymczasem dziedzictwo Franciszka rozciąga się na całą Umbrię, Toskanię i północne Lacjum. W tych regionach znajdują się dziesiątki miejsc związanych z jego życiem, nawróceniem i działalnością – często pomijanych przez turystów, a niezwykle istotnych dla zrozumienia franciszkańskiej duchowości. Pielgrzymka do Włoch śladami świętego z Asyżu to zatem znacznie więcej niż wizyta w jednym mieście.

Kim był św. Franciszek z Asyżu?

Franciszek przyszedł na świat około 1181 lub 1182 roku w Asyżu jako Giovanni di Pietro di Bernardone. Był synem zamożnego kupca, a jego młodość upływała beztrosko – marzył o rycerskiej sławie i dworskim życiu. Przełomem okazała się wojna między Asyżem a Perugią, w której Franciszek wziął udział. Dostał się do niewoli, ciężko zachorował, a po powrocie do domu zaczął przewartościowywać swoje dotychczasowe życie. Nawrócenie nastąpiło stopniowo: najpierw spotkanie z trędowatym, któremu oddał pocałunek pokoju, potem dostąpił wizji w zrujnowanym kościele San Damiano, gdzie usłyszał słowa: „Franciszku, odbuduj mój Kościół”. Wkrótce publicznie wyrzekł się majątku przed biskupem Asyżu, co symbolicznie rozpoczęło nowy etap jego życia.

W 1209 roku Franciszek założył Zakon Braci Mniejszych, który papież Innocenty III zatwierdził ustnie. Przez kolejne lata wędrował po Włoszech i poza ich granicami – w 1219 roku dotarł nawet do Egiptu, gdzie próbował nawrócić sułtana al-Kamila. Pod koniec życia, 17 września 1224 roku, na górze La Verna otrzymał stygmaty – rany odpowiadające ranom ukrzyżowanego Chrystusa. Był to pierwszy udokumentowany przypadek tego zjawiska w historii Kościoła. Franciszek zmarł 3 października 1226 roku w Porcjunkuli pod Asyżem, a już dwa lata później papież Grzegorz IX ogłosił go świętym. Dziś jest patronem Włoch, ekologów i zwierząt.

Asyż – punkt wyjścia każdej pielgrzymki

Asyż od wieków stanowi centrum kultu franciszkańskiego i w 2000 roku trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Najważniejszym miejscem jest Bazylika św. Franciszka, złożona z dwóch kościołów – górnego i dolnego. W dolnej części znajduje się krypta z grobem świętego, a ściany obu świątyń zdobią freski Giotta i Cimabue przedstawiające sceny z życia Franciszka. U podnóża wzgórza stoi Bazylika Santa Maria degli Angeli, wzniesiona w XVI wieku, by chronić maleńką Porcjunkulę – kaplicę, w której Franciszek założył zakon i w której zmarł. Warto odwiedzić także kościół San Damiano, gdzie przyszły święty usłyszał głos z krucyfiksu, a później św. Klara założyła zgromadzenie klarysek.

Na zboczach Monte Subasio, około czterech kilometrów od centrum, znajduje się Eremo delle Carceri – pustelnia, do której Franciszek i jego pierwsi towarzysze udawali się na modlitwę i odosobnienie. Zachowały się tu groty, w których przebywali zakonnicy, a otaczający las tworzy atmosferę ciszy i skupienia. To miejsce pozwala zrozumieć kontemplacyjny wymiar franciszkańskiej duchowości, często przyćmiony przez obrazy świętego rozmawiającego ze zwierzętami. Asyż i okolice oferują jednak znacznie więcej – w promieniu kilkudziesięciu kilometrów leżą sanktuaria, które dopełniają obraz życia i nauczania świętego.

Greccio – miejsce narodzin tradycji szopki bożonarodzeniowej

Około 80 kilometrów na południe od Asyżu, w prowincji Rieti, leży niewielkie Greccio. To właśnie tutaj w Boże Narodzenie 1223 roku Franciszek postanowił odtworzyć scenę narodzin Chrystusa. Ustawił żłób z sianem, przyprowadzono wołu i osła, a mieszkańcy okolicy zgromadzili się na nocnej mszy odprawianej przy tej inscenizacji. Wydarzenie to uznaje się za początek tradycji szopek bożonarodzeniowych, która z czasem rozprzestrzeniła się na cały chrześcijański świat. Sanktuarium Franciszkańskie w Greccio to zespół klasztorny wbudowany w skalną ścianę nad doliną – można tu zobaczyć kaplicę szopki (Cappella del Presepe), grotę św. Franciszka oraz klasztorne pomieszczenia. W porównaniu z Asyżem miejsce jest znacznie mniej zatłoczone, co sprzyja modlitwie i refleksji.

La Verna – góra stygmatów

W Toskanii, w prowincji Arezzo, wznosi się góra La Verna. To tutaj 17 września 1224 roku Franciszek podczas czterdziestodniowego postu i modlitwy otrzymał stygmaty. Święty wielokrotnie wracał tu na odosobnienie. Skaliste urwiska i gęste lasy tworzyły idealne warunki do kontemplacji – Franciszek nazywał La Vernę „górą anielską”. Dziś na szczycie stoi rozbudowany kompleks klasztorny z wieloma kaplicami i grotami. Najważniejsza jest Kaplica Stygmatów (Cappella delle Stimmate), wzniesiona dokładnie w miejscu, gdzie wydarzył się cud. Prowadzi do niej Korytarz Stygmatów – droga procesyjna ozdobiona freskami ze scenami z życia świętego. Ze skalnych tarasów roztacza się widok na pasma Apeninów. La Verna leży około 110 kilometrów od Asyżu, ale region jest dobrze skomunikowany – lotniska we Florencji i Rzymie sprawiają, że pielgrzymki do Włoch samolotem umożliwiają wygodne dotarcie w te okolice.

Gubbio – miasto wilka i przyjaźni

Gubbio leży około 40 kilometrów na północny wschód od Asyżu i słynie z jednej z najbardziej znanych opowieści o św. Franciszku. Według legendy okolice miasta terroryzował groźny wilk, który napadał na ludzi i zwierzęta. Franciszek wyszedł mu naprzeciw i zawarł z nim „pakt” – mieszkańcy mieli karmić zwierzę, a wilk miał przestać atakować. Historia ta, choć trudna do zweryfikowania historycznie, oddaje istotę franciszkańskiego podejścia do świata przyrody – przekonanie, że pojednanie jest możliwe nawet z tym, co budzi lęk. Kościół San Francesco della Pace wzniesiono według tradycji w miejscu spotkania świętego z wilkiem; wewnątrz znajduje się kamienna płyta uważana za grób zwierzęcia. Samo Gubbio to doskonale zachowane średniowieczne miasto z imponującym Palazzo dei Consoli i widokiem na dolinę z tarasu przy kościele Sant’Ubaldo na szczycie Monte Ingino.

Spoleto – duchowa perła Umbrii

Około 50 kilometrów na południowy wschód od Asyżu leży Spoleto – miasto o historii sięgającej czasów rzymskich, które w średniowieczu było stolicą longobardzkiego księstwa. Choć rzadziej kojarzone z franciszkanami niż inne miejsca w regionie, Spoleto stanowi istotny punkt na mapie umbryjskiej duchowości. Katedra Santa Maria Assunta zachwyca romańsko-gotycką architekturą, a w apsydzie znajdują się freski Fra Filippo Lippiego przedstawiające sceny z życia Maryi – artysta zmarł tuż po ich ukończeniu i został pochowany w świątyni. Nad miastem góruje Rocca Albornoziana, czternastowieczna twierdza papieska, z której roztacza się widok na okolicę. Nie można pominąć Ponte delle Torri – średniowiecznego mostu-akweduktu o długości 230 metrów i wysokości 80 metrów, łączącego miasto ze wzgórzami po drugiej stronie wąwozu. Spoleto, często pomijane przez pielgrzymów spieszących do Asyżu, oferuje spokój i możliwość głębszego poznania umbryjskiej kultury.

Źródła Klitumnus i Spello – ukryte skarby na szlaku

Na trasie między Asyżem a Spoleto warto zatrzymać się przy Fonti del Clitunno – źródłach otoczonych parkiem, które już w czasach rzymskich uważano za miejsce święte. Obok znajduje się Tempietto del Clitunno, wczesnochrześcijański kościół z VII wieku wpisany na Listę UNESCO jako część zespołu zabytków longobardzkiej architektury we Włoszech. Kilkanaście kilometrów dalej leży Spello – niewielkie miasteczko w cieniu Asyżu, które kryje prawdziwe arcydzieło renesansu. W kościele Santa Maria Maggiore znajduje się Kaplica Baglioni z freskami Pinturicchia, przedstawiającymi sceny z życia Maryi i Jezusa. Intensywne kolory i bogactwo detali robią ogromne wrażenie. Dla uczestników wycieczki do Włoch oba miejsca stanowią okazję, by zobaczyć mniej zatłoczone, a równie wartościowe zabytki regionu.

Valle Reatina – Dolina Świętych

Na południe od Asyżu, w regionie Lacjum, rozciąga się dolina Rieti, zwana Doliną Świętych. To właśnie tu Franciszek spędził ostatnie lata życia, a cztery franciszkańskie sanktuaria tworzą szlak pielgrzymkowy Cammino di Francesco. Oprócz wspomnianego już Greccio są to: Fonte Colombo, gdzie w 1223 roku Franciszek napisał ostateczną wersję Reguły zakonu; La Foresta, gdzie przebywał podczas postępującej choroby oczu i gdzie dyktował „Pochwałę stworzeń” (Cantico delle Creature) – jeden z pierwszych tekstów literackich w języku włoskim; oraz Poggio Bustone, gdzie według tradycji otrzymał wizję przebaczenia grzechów.

Sanktuaria położone są w odległości kilkunastu kilometrów od siebie, więc wszystkie można odwiedzić w ciągu jednego lub dwóch dni, podróżując samochodem albo minibusem. Trasa jest mniej znana niż główne szlaki umbryjskie, dzięki czemu zachowała kameralny charakter. Dla pielgrzymów pragnących głębiej poznać ostatni etap życia św. Franciszka – czas choroby, mistycznych doświadczeń i twórczości poetyckiej – Valle Reatina jest miejscem o szczególnym znaczeniu.

Praktyczne informacje dla pielgrzymów

Do Umbrii i okolicznych regionów najłatwiej dotrzeć samolotem. Najbliżej Asyżu znajduje się lotnisko w Perugii (San Francesco d’Assisi), obsługujące połączenia z kilkoma miastami europejskimi. Więcej lotów oferują lotniska w Rzymie (Fiumicino, około 150 km od Asyżu) oraz we Florencji (około 180 km). Z lotnisk można dojechać pociągiem, autobusem lub wynajętym samochodem – ta ostatnia forma transportu jest szczególnie polecana, jeśli planuje się odwiedziny w mniejszych sanktuariach położonych w górach. Najlepszym czasem na wizytę jest wiosna (kwiecień–czerwiec) oraz jesień (wrzesień–październik), kiedy pogoda sprzyja zwiedzaniu, a tłumy turystów są mniejsze.

Warto zaplanować pielgrzymkę tak, by uwzględnić ważne daty liturgiczne: 4 października to wspomnienie św. Franciszka i główne uroczystości w Asyżu, 17 września – rocznica stygmatów obchodzona w La Verna, a w Boże Narodzenie w Greccio odbywa się inscenizacja żywej szopki. Zwiedzając sanktuaria, trzeba pamiętać o wygodnym obuwiu oraz stroju stosownym do miejsc sakralnych. W mniejszych miejscowościach sklepy i restauracje bywają zamknięte w godzinach popołudniowych, dlatego warto zabrać ze sobą wodę i przekąski.

Podróż do Włoch

Dziedzictwo św. Franciszka wykracza daleko poza mury Asyżu. Greccio opowiada o prostocie i radości Bożego Narodzenia, La Verna – o mistyce i cierpieniu, Gubbio – o pojednaniu ze światem przyrody, a sanktuaria Valle Reatina pozwalają poznać ostatnie lata życia świętego. Każde z tych miejsc rzuca inne światło na postać Franciszka i pomaga głębiej zrozumieć jego duchowość. Pielgrzymka do Włoch śladami świętego to podróż, która łączy wiarę z odkrywaniem piękna umbryjskich i toskańskich krajobrazów. W ofercie Misja Travel znajdziesz wyjazdy uwzględniające zarówno najważniejsze miejsca kultu, jak i mniej znane sanktuaria – zapraszamy do zapoznania się z naszymi propozycjami.